Tańczące Catriny i białe szkielety sunące po ulicach w blasku świec. Czasem pojawiają się też upiory czy fantastyczne, neonowe zwierzęta. Przy bramach kolorowych domów stoją udekorowane pomarańczowymi meksykańskimi aksamitkami (cempasúchil) suto zastawione ołtarze (ofrendas), a rodziny sprzedają ulubione przysmaki zmarłych. Całe wydarzenie jest symbolicznie obecne w duchach zmarłych, których fotografie i ulubione jedzenie ustawione są na ołtarzach.
EN : Dancing Catrinas and white skeletons glide through the streets in the candlelight. Sometimes ghosts or fantastic, neon animals also appear. At the gates of colorful houses, altars (ofrendas) lavishly decorated with orange Mexican marigolds (cempasúchil) are set up, while families sell the favorite treats of the deceased. The entire event is symbolically present in the spirits of the dead, whose photographs and favorite foods are displayed on the altars.
The altar in memory of Elvis Presley.
Na ołtarzu znajdują się świece w kolorze czarnym lub białym, ustawione w glinianych świecznikach, które wskazują drogę powracającym duszom. Obok nich stoi kadzielnica, z której unosi się aromatyczny dym, łączący świat żywych ze światem zmarłych. Na podłodze rozsypuje się popiół, symbol przemijania i oczyszczenia. Obrus, którym przykrywa się ołtarz, haftowany jest w kwiaty białe, czarne lub fioletowe, a wokół niego ustawione są typowe kwiaty majańskie: Teresita, Virginia, X-tees i X-pujuk, które wzywają dusze bliskich do powrotu.
EN : On the altar you there are black or white candles, placed in a clay candle holders, showing the way for the returning souls. Next to them stands an incense burner, from which aromatic smoke rises connecting the world of the living with the world of the death. Ash scatters on the floor – a symbol of passing and cleansing. The altar is covered with the tablecloth, emboidered with white, black and violet flowers and it’s surrounded by typical Mayan flowers : Teresita, Virginia, X-tees and X-pujuk which call the souls of loved ones to return.
Na ołtarzu znajduje się również jícara, specjalna misa z wodą, oraz ruda – roślina lecznicza, chroniąca od złych duchów. Obowiązkowo pojawia się fotografia zmarłego, krucyfiks i różne ozdoby z kory drzewnej. Wokół umieszcza się jedzenie i napoje, które były ulubionymi przysmakami zmarłych. Na stołach i małych misach ląduje czekolada, słodki chleb (pan de muerto), tradycyjny napój z kukurydzy atole nuevo, młoda i gotowana kukurydza, a także specjalny pieczony tamal – pib. Jeśli ołtarz dedykowany jest dziecku, pojawiają się zabawki i słodycze z pestek dyni.
EN : On the altar there is also a jícara– a special bowl with water- and ruda- medical plant, that protects against evil spirits. A photograph of the deceased, a crucifix, and various decorations made of tree bark are placed on the altar. Food and drinks that were the favorite treats of the deceased are arranged around it. Chocolate, sweet bread (pan de muerto), the traditional corn drink atole nuevo, young and boiled corn and special baked tamales called pib are placed on the tables and in small bowls. If the altar is dedicated to the child, toys and sweets made of pumpkin seeds are also included.
Nie brakuje także potraw typowych dla regionu, takich jak relleno blanco o negro (indyk faszerowany mięsem z przyprawami), escabeche de pollo, fasola z wieprzowiną, cochinita pibil, gulasz puchero, ręcznie robione tortille kukurydziane czy owocowa sałatka xe’ek’. Na ołtarzach pojawiają się również słodycze: yuca, kokos, papaja, batat, marcepan, dynia i owoce sezonowe.
EN : There are also plenty of regional dishes, such as relleno blanco o negro ( turkey stuffed with meat and spices ), escabeche de pollo, beans with pork, conchita pibil, puchero stew, handmade corn tortillas, and the fruit salat xe’ek’. On the altars, there are also sweets: yuka, coconout, papaya, sweet potato, marzipan, pumpkin and seasonal fruits.
Każdy element ołtarza ma swoją symbolikę – od świec prowadzących dusze, przez kwiaty wzywające je do powrotu, aż po jedzenie i napoje, które pozwalają bliskim w sposób fizyczny i duchowy „spotkać się” ze zmarłymi. Ołtarz Hanal Pixán to nie tylko dekoracja, ale żywy, pełen znaczeń rytuał pamięci, który łączy pokolenia i utrzymuje tradycję Majów przy życiu.
EN : All elements of the altar have their own symbolism – from candles guiding the souls, flowers calling them back, to the food and drinks that allow relatives to „meet” the deceased both physically and spiritually. The Hanal Pixán Altar is not only decoration, but a living, meaningful ritual of remembrance that connects generations and keeps the Mayan tradition alive.
Do tego barwne występy taneczne, spektakle i rzędy przydrożnych food trucków w przeróżnych parkach, które znajdują się w niedalekiej odległości Calle 66. Tak właśnie Merida, jedno z najbezpieczniejszych miast w Meksyku, obchodzi swoje Święto Zmarłych a właściwie majańską wersję Hanal Pixán, czyli „Uczty dla Dusz”. Co ciekawe w Meksyku, w zależności od regionu święto to obchodzi się trochę inaczej. Ja natomiast miałam okazję spędzić je w Meridzie dlatego właśnie o niej piszę.
Additionally, in the parks near Calle 66 there are colorful dance and theatre performances, and rows of street food trucks. This is exactly how Merida, one of the safest cities in Mexico, celebrates its version of Dia de Los Muertos- the Mayan Hana Pixán which means ” The Feast for Souls”. Interestingly, in Mexico the way this holiday is celebrated differs slightly depending on the region.. I had a chance to spend these days in Merida, which is why I am writing about it.
Hanal Pixán oficjalnie obchodzony jest podczas Festiwalu Paseo de las Ánimas trwającego aż cały tydzień. W tym czasie, w mieście będzie można wziąć udział w przeróżnych wydarzeniach jak zwiedzanie głównego cmentarza, przeróżne wystąpienia teatralne itd. Samo celebrowanie „Uczty dla Dusz”, czyli Hanal Pixán trwa od ostatniego dnia października do drugiego listopada. Każdy dzień jest symbolicznie związany z przywoływaniem dusz- pierwszy dzień poświęcony jest dzieciom, drugi -dorosłym a trzeci wszystkim zmarłym. W ostatnim dniu tych obchodów, zwanym Biix, odprawiana jest msza ku czci zmarłych, podczas której życzy się im bezpiecznej podróży z powrotem do miejsca spoczynku. Ich drogę oświetla ścieżka ze świec. W tradycji Majów człowiek umiera trzy razy: po raz pierwszy, gdy ciało przestaje funkcjonować; po raz drugi, gdy zostaje złożone do ziemi; i wreszcie po raz trzeci – kiedy nie pozostaje już nikt żywy, kto by nas pamiętał
Hanal Pixán is officially celebrated by the Festival Paseo de las Ánimas, which lasts an entire week. During this time, there city hosts various events such as guided tours of the main cemetery, theatre performances, and more. The actual celebration of „The Feast for Souls”, Hanal Pixán takes place from the last day of October until the second of November. Each day is symbolically connected to the return of souls: the first day is dedicated to children, the second to adults and the third one to all the departed. On the last day of festivities, known as Biix, a mass is held in honor of all the deceased, during which the prayers are offered for their safe journey back to their resting place. Their path is illuminated by a trail of candles. In Mayan tradition, a person dies three times: first- when the body ceases to function; second, when it is laid in the ground; and finally, when no living soul remains to remember them.
Najważniejszym punktem obchodów jest oczywiście Paseo de las Ánimas (pochód Dusz), który zjawiskowo przechodzi od głównego cmentarza Cementerio General aż do San Juan Arch podążając wzdłuż barwnie wystrojonej, wypełnionej ołtarzami wąskiej ulicy Calle 66. Najczęściej pochód zaczyna się po godzinie 20-stej ale jak meksykańską kulturę przystało nie powinno nastawiać się na konkretną godzinę, na wszystko jest czas 😉
The highlight of celebration is, of course, The Paseo de las Ánimas ( the Walk of Souls), which spectacularly makes its way from the main cemetery Cementerio General to the San Juan Arch, along the narrow Calle 66, beautifully decorated and filled with altars. The Walk usually begins around 8 p.m. but as its well know in Mexican culture, you shouldn’t expect it to start at a precise time- there is always time for everything.
Sam pochód również zorganizowany jest w logiczny sposób. Pochód otwiera grupa ludzi przebranych za majów, grających prę-hiszpańską muzykę na bębnach, marakasach czy innych instrumentach nawiązujących do majańskich obrzędów. W tle słychać tradycyjne pieśni oraz modlitwy. Jest to pełen zadumy i wzruszający rytuał, w którym uczestnicy stają się „żywymi ofiarami” pamięci i wdzięczności wobec przodków. Tuż za muzyką podążają na biało ubrane dzieci co podkreśla czystość i niewinność.
The procession itself is organized in a deliberate way. It’s led by a group of people,, playing pre-Hispanic music on drums, maracas and other instruments evoking ancient Mayan rituals. In the background, traditional songs and prayers can be heard. It’s a moving and contemplative ritual in which participants become „living offerings” of the memory and gratitude toward their ancestors. Following the music are children dressed in white, symbolizing purity and innocence.
Muszę przyznać, że był to dla mnie jeden z najbardziej magicznych momentów w moim życiu. Wydarzenie, które od lat siedziało w mojej głowie i które w końcu udało mi się zrealizować. Otoczona „duszami” odzianymi w białe stroje, pośród płonących świec, czułam się częścią innego świata. Świata Majów. Oczami wyobraźni widziałam, jak dusze przodków idą razem z tłumem, witają się ze sobą spokojnym gestem, który wykonują tylko raz na roku.
I have to admit, it was one of the most magical moments of my life—an experience I had carried in my mind for years and finally had the chance to live. Surrounded by “souls” dressed in white, amidst the glow of candlelight, I felt as if I had become part of another world—the world of the Mayans. In my imagination, I could see the souls of the ancestors walking alongside the crowd, greeting one another with a quiet gesture performed only once a year.
Oprócz samego pochodu warto udać się do parków graniczących z ulicą Calle 66. Szczególnie La Ermita de Santa Isabel, San Juan de Mérida, Plaza Grande gdzie można wziąć udział w przeróżnych koncertach, usłyszeć tradycyjną muzykę czy zobaczyć lokalne tańce. Ciekawym punktem programu może być również wykonanie sobie specjalnego makijażu, który kosztuje około 5 Euro. Warto przejść się wokół parku i wybrać te makijażystki, które malują akurat tak jak nam się podoba. Można również skosztować przysmaków i specjałów lokalnej kuchni, którą znajdzie się tylko na Jukatanie czy to kierując się do food-trucków czy kupując przy ołtarzu ofiarnym.
Wybierając się do Meksyku w tym właśnie okresie, weźcie pod uwagę, że oprócz samego Hanal Pixán warto również zwiedzić przepiękną Meridę. Dlatego chcąc uczestniczyć w obrzędach, które z reguły mają miejsce wieczorami, świetnym pomysłem jest wykorzystanie dnia na zwiedzanie o którym będzie można przeczytać w moim kolejnym wpisie.
Apart from the procession itself, it’s worth visiting the parks surrounding Calle 66 – especially La Ermita de Santa Isabel, San Juan de Mérida, and Plaza Grande – where you can enjoy concerts, listen to traditional music, and watch local dances. A fun highlight of the program can also be getting your face painted with a special makeup design, which costs around 5 euros. It’s worth walking around the park and choosing the artist whose style you like best. You can also taste Yucatecan delicacies and specialties – found only in this region – whether from food trucks or directly at the offerings by the altars.
If you’re traveling to Mexico during this period, keep in mind that besides Hanal Pixán, it’s also worth exploring the beautiful city of Mérida. Since the rituals usually take place in the evenings, a great idea is to use the daytime for sightseeing—which I’ll share more about in my next post.
Joanna <3
Zostaw odpowiedź